چرا صنعت لبنیات بر پایه جدایی گوساله‌ها از مادران‌شان و رنج حیوانات استوار است؟

1404.09.01

Cinema Doost

^مقدمه

^{لبنیات، از شیر گرفته تا پنیر و ماست، بخش بزرگی از رژیم غذایی بسیاری از انسان‌ها را تشکیل می‌دهد. اما وقتی پشت صحنه تولید این محصولات را نگاه کنیم، چالشی اخلاقی و عمیق وجود دارد: جداکردن گوساله‌ها از مادران‌شان، درد عاطفی و فیزیکی آنها، و شرایط نگهداری که برای حیوانات بسیار سخت است. صنعت لبنیات، برای تولید شیر بیشتر، نیاز دارد که گاوها بارها باردار شوند، و این چرخه به زیست‌رفاهی پایین بسیاری از حیوانات منجر می‌شود. این مقاله می‌کوشد این واقعیت را روشن کند، و همچنین نشان دهد که آیا مصرف لبنیات حیوانی ارزش اخلاقی و سلامتی آن را دارد یا نه، و گزینه‌های گیاهی جایگزین چه مزایایی دارند.}

^{بخش اول: چرا جدایی گوساله‌ها از مادران‌شان یکی از ستون‌های صنعت لبنیات است؟}

^{۱. چرخه تولید شیر}

^{برای تولید شیر، گاوها باید گوساله به دنیا بیاورند. در صنعت لبنیات، این چرخه تکرار می‌شود: گاو بارها آبستن می‌شود، زایمان می‌کند، شیرش دوشیده می‌شود، و سپس دوباره آبستن می‌شود. اما وقتی ماده‌ای زایمان می‌دهد، بطور طبیعی تولد گوساله به معنای ادامه رابطه مادر–فرزند است. این رابطه به‌صورت غریزی برای گاو و گوساله مهم است، اما در صنعت لبنیات، تقریباً همیشه این رابطه قطع می‌شود.}

^{۲. جدایی زودهنگام (Early Separation)}

^{مطالعات علمی نشان داده‌اند که در بسیاری از گاوداری‌ها، گوساله‌ها فوری یا طی چند ساعت تا چند روز بعد از تولد از مادرشان جدا می‌شوند. این جدایی زودهنگام بخشی از سیستم تولید لبنیات است، زیرا کشاورزان می‌خواهند بیشترین شیر ممکن را برای مصرف انسان دوشیده شود. PubMed+2Cambridge University Press & Assessment+2}
^{اما این جدایی، عواقب جدی برای رفاه حیوانات دارد.}

^{۳. تأثیرات روانی و عاطفی جدایی}

^{طبق گزارش سازمان «FOUR PAWS» یکی از بزرگ‌ترین سازمان‌های بین‌المللی حقوق حیوانات، گوساله‌های جداشده از مادر دچار اضطراب، استرس و رفتارهای غیرطبیعی می‌شوند. آن‌ها ممکن است اضطراب “وابستگی” نشان دهند، زیاد صدا بزنند، شروع به مکیدن اجسام نامناسب یا بند ناف گوساله‌های دیگر کنند (رفتاری که به آن cross-suckling می‌گویند) که گاهی التهاب و درد به همراه دارد. four-paws.org}
^{وقتی گوساله از مادرش جدا شود، ارتباط عاطفی طبیعی قطع می‌شود. این باعث ایجاد احساس تنهایی، افسردگی یا عدم امنیت می‌شود. مطالعات نشان داده‌اند که حتی بعد از جدایی هم نشانه‌های استرس در گوساله‌ها و گاوها باقی می‌ماند. Vegan FTA+2PubMed+2}
^{در یک تحقیق که رفاه گوساله‌ها را در مزرعه‌هایی با تماس مادر-کودک (cow–calf contact) در مقابل مزارعی با جدایی اولیه مقایسه کرده، مشخص شد که گوساله‌هایی که با مادران‌شان باقی می‌مانند رفاه رفتاری (رفتار اجتماعی، بازی، تحرک) بسیار بهتری دارند نسبت به آن‌هایی که جدا شده‌اند. PubMed}

^{۴. درد فیزیکی و تأثیرات دیگر}

^{جداکردن گوساله به معنای انتقال او به قفس یا پناهگاه‌های جداگانه (calf hutches) است که حیوان را در محیطی انفرادی نگه می‌دارند. این روش متداول است ولی از دید رفاه حیوانات بسیار نقادانه است. Wikipedia}
^{وقتی گوساله‌ها جدا شوند، معمولاً با جایگزین شیر (شیر مصنوعی پودرشده) تغذیه می‌شوند، و این تغذیه چند بار در روز انجام می‌شود، نه به تعداد دفعاتی که در طبیعت مکیدن می‌کردند. این تفاوت در الگوی تغذیه می‌تواند منجر به مشکلات گوارشی، اسهال و سیستم ایمنی ضعیف‌تر شود. طبق گزارش «FOUR PAWS»، مرگ و میر گوساله‌ها در برخی سیستم‌های لبنی تا حدود ۱۰٪ یا بیشتر است. four-paws.org}
^{تأثیرات جدایی بر مادران گاو هم جدی است: تحقیقات نشان می‌دهد که جدایی زودرس می‌تواند منجر به استرس، افسردگی و کاهش رفتارهای طبیعی گاو مادر شود، از جمله تعاملات اجتماعی، نوازش با گوساله و احساس امنیت را کاهش دهد. Cambridge University Press & Assessment}

^{بخش دوم: منظر اخلاقی — درد، جدایی و حق حیوانات}

^{از دیدگاه اخلاقی، سؤال اصلی این است که آیا تولید لبنیات بر رنج عاطفی و فیزیکی حیوانات – به ویژه گوساله‌ها – توجیه‌پذیر است، آن‌هم در شرایطی که گزینه‌های دیگر وجود دارد. جدایی مادر و فرزند در میلیاردها گاو در سراسر جهان تبدیل به روال عادی شده است، اما آیا این “نرمال” یعنی “قابل قبول”؟}

^{بسیاری از مدافعان حقوق حیوانات معتقدند که جدایی گوساله از مادر، یک شکستن رابطه عاطفی عمیق است که به طور طبیعی در بین پستانداران وجود دارد. این جدایی موجب اضطراب و آسیب روانی جدی می‌شود.}
^{همچنین، تک‌سازی گوساله‌ها (نگهداری انفرادی) آن‌ها را از تعاملات اجتماعی طبیعی محروم می‌کند، که برای رشد روانی و رفتاری حیوان ضروری است. four-paws.org}
^{علاوه بر این، متأسفانه برخی سیستم‌های صنعتی برای بهره‌وری اقتصادی، رفاه حیوان را به حداقل می‌رسانند. رنج گوساله‌ها و گاوها اغلب بخشی از “هزینه” تولید لبنیات دیده می‌شود، اما برای بسیاری از مصرف‌کنندگان مخفی باقی می‌ماند.}

^{بخش سوم: مضرات مصرف محصولات لبنی حیوانی برای انسان و محیط}

^{رنج حیوانات تنها بخشی از داستان است. مصرف لبنیات حیوانی هم می‌تواند برای انسان و محیط زیست معایبی داشته باشد که در ادامه بررسی می‌شوند.}

^{۱. سلامت انسان}

^{چربی اشباع و کلسترول: برخی محصولات لبنی حاوی چربی اشباع‌اند که می‌تواند به افزایش کلسترول LDL (“کلسترول بد”) منجر شود؛ این موضوع به ریسک بیماری‌‎های قلبی – عروقی کمک می‌کند.}
^{لاکتوز: بسیاری از بزرگسالان تحمل لاکتوز را ندارند (ناپسندی لاکتوز)، که می‌تواند منجر به مشکلات گوارشی مانند نفخ، اسهال یا دل‌درد شود.}
^{آلرژی به پروتئین شیر: برخی افراد به پروتئین شیر (کازئین یا وی) حساس هستند که می‌تواند واکنش‌های آلرژیک ایجاد کند.}
^{رابطه با برخی بیماری‌ها: برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف محصولات لبنی ممکن است با افزایش خطر برخی مشکلات سلامتی مانند سرطان پروستات یا برخی بیماری‌‎های متابولیک در ارتباط باشد (اگرچه نتایج متفاوت است و نیاز به تحقیقات بیشتر دارد).}
^{هورمون‌ها و آنتی‌بیوتیک‌ها: در بعضی مزارع صنعتی، گاوها ممکن است با هورمون‌ها یا آنتی‌بیوتیک‌ها درمان شوند، و بقایای آن‌ها ممکن است وارد شیر شود که نگرانی‌ سلامت عمومی ایجاد می‌کند.}

^{۲. اثرات زیست‌محیطی}

^{گازهای گلخانه‌ای: دامداری، به‌خصوص گاوداری شیری، یکی از منابع بزرگ انتشار گازهای گلخانه‌ای مانند متان است.}
^{مصرف منابع: تولید شیر نیاز به منابع فراوان دارد: آب، زمین برای چرا و تولید خوراک حیوانی، و انرژی برای دوشیدن، خنک‌سازی و حمل‌ونقل.}
^{آلودگی آب: فضولات دام می‌تواند به آلودگی منابع آبی با نیتروژن و فسفر منجر شود که مشکلات زیست‌محیطی ایجاد می‌کند.}
^{تخریب زیستگاه: گسترش دامداری برای تأمین علوفه یا چراگاه می‌تواند به تخریب زمین‌های طبیعی، جنگل‌زدایی و از دست رفتن تنوع زیستی کمک کند.}

^{بخش چهارم: مزایای مصرف منابع جایگزین گیاهی}

^{اگر نگران رفاه حیوانات، سلامت خود یا محیط زیست هستید، منابع گیاهی جایگزین لبنیات می‌توانند گزینه‌ای اخلاقی، سالم و پایدار باشند. در اینجا برخی از مزایای آن‌ها را می‌آورم:}

^{۱. کاهش رنج حیوانات}

^{وقتی مسئولانه از لبنیات گیاهی استفاده شود، دیگر نیازی نیست گوساله‌ها از مادرانشان جدا شوند و روند آزارآور صنعت لبنیات را تحمل کنند. این یک گزینه اخلاق‌گرا برای افرادی است که حساسیت به حقوق حیوانات دارند.}

^{۲. مزایای تغذیه‌ای}

^{برخی جایگزین‌های گیاهی، مانند شیر سویا، پروتئین خوبی دارند که قابل مقایسه با شیر گاو است. ایندیپندنت فارسی+1}
^{شیرهای گیاهی معمولاً چربی اشباع کمتری دارند، که برای قلب مفیدتر است. کارخانه لبنیات کالین+1}
^{شیر گیاهی را می‌توان با کلسیم، ویتامین D یا دیگر ریزمغذی‌ها غنی‌سازی کرد، که برخی گزینه‌ها تغذیه‌ای مناسب برای افرادی است که لبنیات حیوانی را کاهش داده‌اند. ایندیپندنت فارسی}
^{مصرف منابع گیاهی می‌تواند به کاهش التهاب، بهبود سلامت روده و کنترل بهتر قند خون کمک کند (زیرا گیاهان معمولاً فیبر بیشتری دارند و چربی اشباع کمتری).}

^{۳. مزایای محیطی}

^{تولید شیر گیاهی به‌طور کلی مصرف آب و زمین کمتری نسبت به صنعت دامداری دارد.}
^{انتشار گازهای گلخانه‌ای در تولید نوشیدنی‌های گیاهی (مثلاً شیر سویا، بادام یا جو) معمولاً کمتر از دامداری است.}
^{منابع گیاهی را می‌توان با روش‌هایی پایدار به‌دست آورد و بسیاری از آن‌ها به کشاورزی مقیاس کوچک یا محلی متکی‌اند که فشار کمتری بر محیط وارد می‌کند.}

^{۴. تنوع و انتخاب}

^{بازار لبنیات گیاهی به سرعت در حال رشد است. انواع زیادی از “شیر گیاهی” وجود دارد: سویا، بادام، جو، نارگیل، کنف، نخود و غیره. کارخانه لبنیات کالین این تنوع به افراد اجازه می‌دهد بر اساس ذائقه، نیاز تغذیه‌ای یا محدودیت‌های رژیمی (مثلاً عدم تحمل لاکتوز، حساسیت به سویا) گزینه مناسب خود را انتخاب کنند.}

^{۵. آگاهی اخلاقی و اجتماعی}

^{مصرف لبنیات گیاهی می‌تواند به شکلی از زندگی مسئولانه‌تر تبدیل شود که با ارزش‌هایی چون مهربانی با حیوانات، پایداری زیست‌محیطی و سلامت عمومی همخوانی دارد. بسیاری از افراد با انتخاب این گزینه‌ها، نقش فعالی در کاهش رنج حیوانات و فشار زیست‌محیطی ایفا می‌کنند.}

^{بخش پنجم: محدودیت‌ها و چالش‌های جایگزین‌های گیاهی}

^{طبیعتاً هیچ گزینه‌ای کامل نیست، و مصرف لبنیات گیاهی نیز با برخی چالش‌ها همراه است:}

^{مکمل‌سازی ریزمغذی‌ها}
^{برخی نوشیدنی‌های گیاهی فاقد ید کافی هستند. سازمان جهانی بهداشت به این نکته هشدار داده است که کاهش مصرف لبنیات حیوانی ممکن است به دریافت ناکافی ید در برخی جمعیت‌ها، به‌ویژه زنان باردار، منجر شود. euronews بنابراین مهم است که جایگزین‌های گیاهی غنی‌شده را انتخاب کرد یا از منابع ید دیگر استفاده نمود.}
^{تغذیه نامتوازن}
^{بعضی از محصولات گیاهی ممکن است پروتئین پایین‌تری نسبت به شیر گاو داشته باشند یا ترکیب اسید آمینه‌شان متفاوت باشد. بنابراین، برای افرادی که به پروتئین زیادی نیاز دارند (مثلاً ورزشکاران)، باید با دقت انتخاب شود یا مکمل‌سازی شود. ایندیپندنت فارسی اشاره کرده که در بعضی انواع جایگزین لبنیات، مقدار کلسیم یا سایر ریزمغذی‌ها ممکن است کمتر باشد مگر آن‌که غنی‌سازی شده باشند. ایندیپندنت فارسی}
^قیمت
^{در بسیاری از بازارها، لبنیات گیاهی گران‌تر از لبنیات حیوانی است. این می‌تواند مانعی برای برخی افراد باشد. ایندیپندنت فارسی}
^{طعم و بافت}
^{طعم و بافت برخی نوشیدنی‌های گیاهی ممکن است برای افرادی که عادت به شیر حیوانی دارند کاملاً جایگزین آن نشود. اما با پیشرفت فرآیندهای تولید، تنوع طعمی و بافتی بهبود یافته است.}
^{اعتبارگذاری منابع}
^{همیشه مهم است برچسب محصول را بخوانیم: برخی نوشیدنی‌های گیاهی ممکن است شکر افزوده زیادی داشته باشند یا مواد مغذی‌اش غنی‌سازی نشده باشد. انتخاب برندهای معتبر و بررسی ترکیب محصول به مصرف‌کننده کمک می‌کند گزینه سالم‌تری را انتخاب کند.}

^{بخش ششم: جمع‌بندی و نتیجه‌گیری}

^{صنعت لبنیات، هرچند برای بسیاری از ما محصولاتی معمول و حتی خوشایند فراهم می‌کند، بر پایه ساختاری استوار است که شامل درد و جدایی گوساله‌ها، استرس و استثمار حیوانات است. جدایی زودرس گوساله‌ها از مادران‌شان، نگهداری انفرادی، تغذیه غیرطبیعی و فشار تولیدی، باعث رنج روانی و فیزیکی حیوانات می‌شود. این رنج معمولاً در پشت پرده تولید پنهان است و برای مصرف‌کننده معمولی به چشم نمی‌آید.}

^{از سوی دیگر، مصرف محصولات لبنی حیوانی نه تنها از منظر رفاه حیوانات اخلاقی محل بحث است، بلکه نگرانی‌های زیست‌محیطی و سلامتی انسان نیز آن را چالش‌برانگیز می‌کنند. تولید لبنیات حیوانی فشار زیادی بر منابع طبیعی دارد، انتشار گازهای گلخانه‌ای را افزایش می‌دهد و ممکن است با برخی ریسک‌های سلامتی همراه باشد.}

^{در مقابل، جایگزین‌های گیاهی لبنیاتی، فرصت بزرگی را پیش روی ما قرار می‌دهند: گزینه‌ای که می‌تواند مهربان‌تر با حیوانات باشد، پایدارتر از نظر محیط زیست و در بسیاری از جنبه‌ها سالم‌تر. با انتخاب هوشمندانه محصولات گیاهی غنی‌شده و متنوع، مصرف‌کنندگان می‌توانند نقش فعالی در کاهش رنج حیوانات و تأثیرات زیست‌محیطی ایفا کنند، بدون آن‌که کیفیت تغذیه‌ای خود را به خطر بیندازند.}

^{با این حال، باید آگاه بود که جایگزین گیاهی نیز بدون چالش نیست و نیازمند انتخاب دقیق، خواندن برچسب‌ها و در برخی موارد مکمل‌سازی است. اما وقتی همه جوانب را در نظر بگیریم، مصرف لبنیات گیاهی راهی اخلاقی و مؤثر برای کاهش درد حیوانات و ترویج سبک زندگی پایدارتر به نظر می‌رسد.}

^منابع

^{۱. F. C. Flower & D. M. Weary, «The Effects of Early Separation on the Dairy Cow and Calf,» Animal Welfare, Cambridge University Press. Cambridge University Press & Assessment}
^{۲. Welfare of calves and heifers on dairy farms with cow-calf contact rearing or early separation. PubMed. PubMed}
^{۳. Four Paws International, «The Suffering of Calves.» four-paws.org}
^{۴. Vegan FTA, «Forced Separation of Cows and Calves in the Dairy Industry.» Vegan FTA}
^{۵. آنچه باید درباره لبنیات گیاهی بدانید، ایندیپندنت فارسی. ایندیپندنت فارسی}
^{۶. حقایقی درباره شیرهای گیاهی؛ آیا از شیر گاو بهترند؟ ایندیپندنت فارسی. ایندیپندنت فارسی}
^{۷. فواید برتر شیر سویا برای سلامتی، Medicover Hospitals. Medicover Hospitals}
^{۸. یورونیوز (فارسی)، «پیام سازمان جهانی بهداشت درباره مصرف شیر گیاهی و امکان کمبود ید.» euronews}
^{۹. لبنیات گیاهی جایگزین مناسب لبنیات حیوانی، نی‌نی‌بان / خبر فارسی. Khabar Farsi}